Ptaki
W czasach szkolnych często słyszałam – zły to ptak, który kala własne gniazdo. Dotyczyło to domu rodzinnego, o którym nie należało źle mówić . To co się działo w rodzinie miało pozostać w rodzinie. Określenie – ptaszki moje, moja ptaszyno i tym podobne pieszczotliwe zwroty, skierowane były przez kochające matki do małych dzieci wymagających karmienia, pielęgnacji i zapewnienia im wszelkich wygód doczesnych. Kiedy dzieci dorastają, rodzice tęsknią za nimi mówiąc, że wyfrunęły z rodzinnego gniazda w świat do samodzielnego życia aby w dalszym etapie zakładać własne gniazda. Od czasu do czasu przylatują na święta lub z innych okazji, wspominając swoje dzieciństwo pod skrzydłami rodziców. Po wyjeździe dzieci, rodzice przeżywają syndrom opuszczonego gniazda. Co czują dzikie ptaki, kiedy ich ptaszęta wylatują z gniazd, tego nie wie nikt. Może ornitolodzy – znawcy i obserwatorzy coś o tym wiedzą, co im w maleńkich serduszkach gra.
Polecam Atlas ptaków – Autor Katrin i Frank Hecker Wydawnictwo RM rok 2025
Książka zawiera zdjęcia i opisy najważniejszych gatunków ptaków pojawiających się na terenie Europy Środkowej. Każdy rozdział książki poświęcony jest gatunkom zamieszkującym dane siedlisko: las, łąki i pola, rzeki i jeziora, obszar nadmorski oraz góry. Opisano w nim typowe zachowania ptaków i sposób życia.
W jakim środowisku gniazdują niektóre ptaki.
W lasach zobaczyć można: dzięcioły, rudziki, sikory, wilgi, sójki, gołębie grzywacze, puszczyki.
Na łąkach, polach, zagajnikach zamieszkują: pustułki, skowronki, rycyki, czajki, kuropatwy, piegże, wróble, pliszki, szczygły, bażanty, przepiórki, kanie.
Zbiorniki wodne, rzeki zajmują: kaczki, trzciniaki, łabędzie, gęsi, cyranki, perkozy, łyski.
Góry przygarniają: drozdy, orzechówki, płochacze, głuszce, cietrzewie, orły, sokoły, orłosępy.
Obszary nadmorskie zajmują: mewy, rybitwy, nury, nurogęsi, gęsi białoczelne, sieweczki morskie, alki, nurzyki.
Do najpopularniejszych ptaków zalicza się gołąb, koliber, flaming, tukan, wrona, kardynał, orzeł bielik, sowa śnieżna, gołąb, lasówka, maskonur, pustułka, pelikan, papuga, łabędź, sokół, zimorodek.
W Polsce zimuje około 70-80 gatunków ptaków, w tym zarówno gatunki osiadłe, jak i przylatujące z północy. Najpopularniejsze to sikory (bogatka, modraszka), wróble, mazurki, kosy, sójki, sroki, gawrony, kawki, dzięcioły, kowaliki oraz gołębie miejskie. Zimę spędzają tu także gile, jemiołuszki, trznadle oraz ptaki wodne to łabędzie i kaczki.
Ptaki przylatujące do Polski na zimę.
Niektóre ptaki przylatują do nas z jeszcze chłodniejszej północy, np. jemiołuszki, gile (północne), niektóre gatunki sów (włochatka) oraz nurogęsi.
Do ciepłych krajów odlatują głównie gatunki owadożerne i wodno-błotne, które zimą nie znalazłyby w Polsce pożywienia. Wśród nich są: bocian biały, jaskółka (dymówka), kukułka, żuraw, skowronek, szpak, wilga, dudek oraz bocian czarny. Wędrówki trwają od sierpnia do grudnia, a celem jest Afryka lub południowa Europa.
Większość polskich ptaków wędrownych udaje się do Afryki Subsaharyjskiej (np. bociany), a niektóre wybierają południową Europę. Powodem odlotów jest brak pożywienia (owadów, bezkręgowców) oraz chłód, a nie bezpośrednio niska temperatura.
Główne ptasie zwiastuny wiosny.
Najważniejszymi ptasimi zwiastunami wiosny w Polsce są skowronki, które przylatują już w lutym. Do pierwszych zwiastunów należą również żurawie, czajki oraz bociany białe, jaskółki, szpaki. Ich powroty oznaczają ocieplenie i budzenie się natury do życia. Przylot tych ptaków, często mimo wciąż zimowej aury, jest sygnałem nieuchronnego nadejścia wiosny.
Najmniejszy ptak w Polsce
W Polsce i Europie najmniejszym ptakiem jest mysikrólik.
Do najmniejszych polskich ptaków zalicza się również blisko spokrewnionego zniczka oraz strzyżyka. Wśród innych bardzo małych ptaków często spotykanych w Polsce wymienia się także sosnówkę (najmniejsza polska sikora).
Większość najmniejszych gatunków na świecie, to kolibry zamieszkujące obie Ameryki.
Największe ptaki w Polsce.
Bielik, łabędź niemy, bocian biały, puchacz zwyczajny, głuszec, żuraw, puchacz, czapla siwa.
Największe ptaki na świecie.
Największy i najcięższy ptak (nielot): struś czerwonoskóry, nandu szare.
Największy ptak latający (rozpiętość skrzydeł): albatros wędrowny
Największy ptak drapieżny: harpia wielka.
Inne olbrzymy (nieloty): kazuar hełmiasty, emu zwyczajne, pingwin cesarski.
Największe ptaki latające: kondor wielki, pelikan kędzierzawy.
Ludowe przesądy i wierzenia związane z ptakami.
W ludowych wierzeniach i przesądach za ptaki zwiastujące śmierć uznawano najczęściej sowy (zwłaszcza pójdźkę i puszczyka), kruki oraz wrony. Ich obecność w pobliżu domu, szczególnie nocne pohukiwanie lub krakanie, interpretowano jako fatalny omen, zapowiedź nieszczęścia lub rychłej śmierci kogoś z domowników.
Główne ptaki zwiastujące śmierć.
Pójdźka. Ta niewielka sowa jest chyba najbardziej znana z przynoszenia złych wieści. Jej głos przypomina „pójdź, pójdź”, co w folklorze interpretowano jako „pójdź w dołek pod kościołek”.
Kruk. Uważany za złowrogiego ptaka z powodu swojego czarnego upierzenia i żywienia się padliną. Krakanie kruka nad domem było uznawane za zwiastun śmierci.
Puszczyk. Jego nocne pohukiwanie, często słyszane wokół domostw, uważano za ostrzeżenie przed śmiercią.
Wrona. Podobnie jak kruk, wrona kracząca nad domem lub nad głową człowieka była powszechnie uznawana za znak nieszczęścia.
Kluczowe konteksty w przesądach.
– Pukanie do okna. Gdy ptak uderzy w okno lub siada na dachu, kominie, często uchodzi to za próbę „przywołania” duszy do zaświatów.
– Aktywność w dzień. Sowy (będące nocnymi ptakami) pojawiające się lub hałasujące w dzień, traktowano jako szczególnie zły omen.
Wierzenia ludowe.
– Martwy ptak. Zwłoki ptaka na naszym podwórku oznaczają kłopoty ze strony sąsiadów.
– Martwy ptak. Widziany we śnie może zwiastować coś złego.
Działania obronne. Aby odwrócić nieszczęście, ludowa tradycja nakazywała przeżegnać się, splunąć, lub wypowiedzieć formuły typu „żebyś się rozdarła”.
Przysłowia Polskie
– Każdy ptak po swojemu śpiewa.
– Nieostrożny ptak prędko w sidła wpadnie.
– Jaskółka i pszczółka lata, znakiem wiosny dla świata.
– Każda sowa głupia w dzień.
– Każda sroczka swój ogonek chwali.
– Kiedy kruk kruka kłuje, pewnie głodne lato czuje.
– Kruk krukowi brat, lecz zazdrosny swat.
– Lepszy gołąb w ręku niż bażant w sęku.
– Lepszy szczygieł w ręku niż dzięcioł na sęku.
– Nad bażanta gęś wole, kiedy on w lesie, a ta na stole.
– Orzeł Much nie goni.
– Sowa huczy, choć jej nikt nie uczy.
– Sroka za orła nie stanie.
– Starego szpaka nie zwabisz na plewy.
– Wrona sowie nie obrona.
– Wróbel się tylko pustej strzechy trzyma.
– Złoty orzeł wszędzie doleci.
Polska to nasze gniazdo – nasze miejsce na ziemi. Miejsce naszej polskości – to miasto Gniezno, które było pierwszą stolicą Polski w latach 966 – 1038 r.
Wielu Polaków na przestrzeni wieków szukało miejsca do lepszego do życia. Rozpierzchli się, jak ptaki po całym ziemskim globie, za chlebem, bogatym życiem. Nie wszyscy mieli szczęście założyć swoje gniazda w wybranym przez siebie miejscu. Jest wiele opisów w literaturze polskiej, o ciężkim życiu pierwszych osadników w Ameryce. Często dopiero w trzecim pokoleniu osiągnięto odpowiedni, wymarzony poziom życia.
W przedszkolach dzieci uczą się wiersza autorstwa Władysława Bełzy
pt.” Katechizm polskiego dziecka”.
– Kto ty jesteś? – Polak mały.
– Jaki znak twój? – Orzeł biały.
– Gdzie ty mieszkasz? – Między swemi.
– W jakim kraju? – W polskiej ziemi.
– Czym ta ziemia? – Mą ojczyzną.
– Czym zdobyta? – Krwią i blizną.
– Czy ją kochasz? – Kocham szczerze.
– A w co wierzysz? – W Polskę wierzę.
– Coś ty dla niej? – Wdzięczne dziecię.
– Coś jej winien? – Oddać życie.
Wkrótce miesiąc maj, a w nim bardzo ważne dni dla naszego narodu.
Święta i ważne daty w maju
1 maja Międzynarodowe Święto Pracy
2 maja Dzień Polonii i Polaków za Granicą, Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej
3 maja Święto Konstytucji 3 Maja, NMP Królowej Polski, Światowy Dzień Wolności Prasy
4 maja Dzień Hutnika, Dzień Strażaka
5 maja Dzień Godności Osoby z Niepełnosprawnością Intelektualną, Dzień Tolerancji, Praw Człowieka i Integracji Europejskiej
6 maja Europejski Dzień Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego
8 maja Dzień Zwycięstwa, Dzień Bibliotekarza i Bibliotek, Światowy Dzień Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, Św. Stanisława patrona Polski
9 maja Dzień Europy (Święto Unii Europejskiej)
Pamiętajmy o tym, że Polska to nasz dom, nasze miejsce na ziemi, nasze gniazdo, którego kalać nam nie wolno.
Pozdrawiam Teresa W.
